काठमाडौँ, १५ असार: प्रत्येक वर्ष असार १५ गते मनाइने राष्ट्रिय धान दिवस आज देशभर खेतमा धान रोप्दै र दही–चिउरा खाएर उत्साहपूर्वक मनाइँदैछ। कृषिप्रधान नेपालमा यो दिनलाई धान रोपाइँसँगै दही–चिउरा खाने सांस्कृतिक पर्वका रूपमा पनि विशेष महत्त्वका साथ मनाउने गरिन्छ।

कामको चटारोले थकित किसानले शक्ति र शीतलताका लागि दही–चिउरा खाने परम्परा रहिआएको छ। खेतीपातीबाहेक अन्य पेसा र व्यवसायमा संलग्न नेपालीले पनि आजको दिन दही–चिउरा खाएर असार १५ मनाउने गर्छन्।

नेपाली संस्कृतिमा दहीलाई शुभताको प्रतीक मानिन्छ। शुभकार्यका लागि घरबाट निस्कँदा, विदेश जाँदा वा अन्य महत्त्वपूर्ण कामअघि दही–अक्षता लगाउने तथा सगुनका रूपमा दही खुवाउने परम्परा रहिआएको छ। दही खाएर हिँडे शुभ साइत पर्ने जनविश्वास पनि प्रचलित छ।

वैज्ञानिक दृष्टिले पनि दही स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छ। यसले पाचन शक्ति बढाउने, शरीरलाई शीतलता दिने तथा पखालालगायत केही स्वास्थ्य समस्यामा समेत उपयोगी हुने विश्वास छ। आयुर्वेदमा भोजनपछि मोही पिउनुलाई स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिएको उल्लेख पाइन्छ।

नेपालमा राष्ट्रिय धान दिवस विसं २०६२ असार १५ गतेदेखि मनाउन थालिएको हो। विसं २०६१ मङ्सिर २९ गतेको मन्त्रीस्तरीय निर्णयअनुसार यो दिवस औपचारिक रूपमा सुरु गरिएको थियो।

असार महिनामा किसान वर्षभरका लागि आवश्यक अन्न उत्पादनको तयारीस्वरूप धान रोपाइँमा व्यस्त हुन्छन्। आजका दिन असारे भाका गाउँदै, हिलोमा रमाउँदै सामूहिक रूपमा धान रोप्ने परम्परा रहेको छ। हिलो छ्यापाछ्याप गर्दै रमाइलो गर्ने र असारमा एकपटक हिलोमा पस्नैपर्ने जनविश्वास पनि नेपाली समाजमा प्रचलित छ।

यद्यपि, यस वर्ष असारको मध्यसम्म पनि देशका सबै क्षेत्रमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा अपेक्षाअनुसार धान रोपाइँ हुन सकेको छैन। केही स्थानमा रासायनिक मल अभावको गुनासो किसानले गरेका छन्। भने कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले पर्याप्त मात्रामा रासायनिक मल मौज्दात रहेको जनाएको छ।