नेपाल कृषि प्रधान देश भनेर चिनिए पनि आजसम्म कृषिलाई आधुनिक र व्यावसायिक बनाउन सकिएको छैन। देशको ठूलो जनसंख्या कृषिमा निर्भर रहे पनि उत्पादन, बजारीकरण र प्रविधिको अभावका कारण कृषिबाट अपेक्षित उपलब्धि हासिल हुन सकेको छैन। उर्बर भूमि, विविध हावापानी, प्रशस्त पानीका स्रोत र मेहनती जनशक्ति हुँदाहुँदै पनि नेपालले कृषिलाई आर्थिक समृद्धिको आधार बनाउन सकेको छैन।

नेपालमा तराईदेखि हिमाली क्षेत्रसम्म फरक–फरक प्रकारका बाली उत्पादन गर्न सकिने सम्भावना छ। धान, मकै, गहुँ, चिया, कफी, अलैंची, अदुवा, फलफूल तथा तरकारी उत्पादनमा नेपाल आत्मनिर्भर मात्र होइन निर्यातमुखी बन्न सक्ने क्षमता राख्छ। पछिल्लो समय युवाहरू आधुनिक कृषि, पशुपालन तथा कृषि उद्यमतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्, जुन सकारात्मक संकेत हो।

तर कृषिमा अझै धेरै चुनौती छन्। किसानले समयमै मल, बीउ र सिंचाइ सुविधा पाउँदैनन्। उत्पादन भएको वस्तुको उचित मूल्य नपाउँदा किसान निराश बन्ने गरेका छन्। सरकारले कृषिलाई प्राथमिकता दिएको दाबी गरे पनि नीति र व्यवहारबीच ठूलो अन्तर देखिन्छ। अधिकांश किसान अझै परम्परागत खेती प्रणालीमै सीमित छन्।

कृषिको विकास बिना देशको आर्थिक समृद्धि सम्भव छैन। विदेशबाट आयात हुने खाद्यान्न घटाउन र रोजगारी सिर्जना गर्न पनि कृषि क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन आवश्यक छ। यसका लागि आधुनिक प्रविधि, कृषि बीमा, सहज ऋण, बजार व्यवस्थापन र किसानमैत्री नीति आवश्यक देखिन्छ।

अब कृषि केवल जीविकोपार्जनको माध्यम मात्र होइन, आर्थिक क्रान्तिको आधार बन्नुपर्छ। यदि राज्यले सही योजना र दीर्घकालीन नीति लागू गर्न सके नेपाल कृषिमा आत्मनिर्भर मात्र होइन, निर्यातमुखी राष्ट्र बन्न पनि धेरै समय लाग्ने छैन।